In een van de vier monumentale woonblokken aan de Tasmanstraat en Nova Zemblstraat in Amsterdam is houtvezel isolatiemateriaal aangebracht. De ingreep markeert een belangrijke mijlpaal in het LIFE BIOMATINE-project, een Europese samenwerking om monumentale gebouwen met gebruik van biobased materialen te verduurzamen.
Monumentale arbeiderswijk krijgt duurzame upgrade
De Tasmanblokken zijn een van de meest herkenbare voorbeelden van vroeg-twintigste-eeuwse volkswoningbouw in Amsterdam. Het complex bestaat uit vier gesloten bouwblokken tussen de Nova Zemblstraat en de Tasmanstraat en telt 557 etage-arbeidersgezinswoningen gebouwd tussen 1913 en 1916. Ontworpen door architect H.J.M. Walenkamp vanuit zijn maatschappelijke visie: de gewone arbeider verdient kwalitatief goede en esthetisch verzorgde huisvesting.
Die ambitie is nog steeds zichtbaar in de symmetrische gevels met krachtige verticale geleding, het kleurcontrast in het metselwerk en de karakteristieke dakkapellen die de hoeken accentueren. Vanwege deze cultuurhistorische waarde heeft het complex de status van Amsterdams gemeentelijke monument wat de verduurzaming meteen tot een technische en juridische puzzel maakt. Isoleren aan de buitenzijde is namelijk uitgesloten: het zou het beeldbepalende metselwerk aan het oog onttrekken en de monumentale waarden aantasten.
Het antwoord op deze puzzel ligt aan de binnenzijde. En de oplossing moet reversibel zijn: isolatiemateriaal moet verwijderd kunnen worden zonder dat de originele onderdelen schade oplopen. Woningcorporatie Lieven de Key, eigenaar van de Tasmanblokken, stelde die randvoorwaarden vast en zocht vervolgens naar een aanpak die technisch haalbaar, monumentaal verantwoord én toekomstbestendig is.
Van blokrenovatie naar woning-voor-woning aanpak
Parallel aan de uitvoering in de Tasmanblokken is een uitgebreid onderzoeksrapport opgesteld door de Groene Grachten, waarin de technische haalbaarheid van biobased isolatie in de Tasmanblokken is doorgelicht. De conclusies zijn helder: biobased isolatie is niet alleen technisch haalbaar, maar past ook binnen de monumentale waarden van het complex.
De verduurzaming van de Tasmanblokken maakt deel uit van een breder renovatiepakket. Er wordt groot onderhoud uitgevoerd aan de buitenzijde waarin het pannendak, de regenpijpen en de straatdeuren worden hersteld. Binnen worden de houten raamkozijnen gerenoveerd en het glas vervangen door isolatieglas. Ventilatie wordt verbeterd voor een gezond binnenklimaat. De isolatie van gevels, vloeren en plafonds vormt de kern van de duurzame ingreep.
Aanvankelijk was het plan om de zoldervloeren blok voor blok van bovenaf te isoleren. Nader onderzoek maakte duidelijk dat dit een verspilling van middelen zou zijn: wanneer een woning leegkomt en het originele plafond wordt gesloopt, verdwijnt de nieuw aangebrachte isolatie mee. Bovendien bleek het platte dak in één van de blokken al redelijk goed geïsoleerd.
Daarom is gekozen voor een mutatie-aanpak: bij elke woning die leegkomt door het vertrek van een huurder, wordt direct geïsoleerd.
Europees project met Amsterdamse trekker
De werkzaamheden in de Tasmanblokken zijn een van de twee Amsterdamse pilotprojecten binnen LIFE BIOMATINE, een Europees programma dat de toepassing van biobased isolatie in historische gebouwen wil bevorderen en opschalen. Dit consortium bestaat naast Lieven de Key (eigenaar van de Tasman Blokken) verder uit gemeente Amsterdam, De Groene Grachten, Building Balance, Structural Collective en BOEi. Laatstgenoemde is eigenaar van het andere pilotproject: de Centrale Markthal in Amsterdam West.
Het doel van BIOMATINE reikt verder dan de concrete projecten in Amsterdam. Met de twee pilotprojecten moeten aantonen dat biobased isolatie in de historisch gebouwde omgeving technisch werkt, financieel haalbaar is en past binnen monumentale kaders. Met deze kennis moeten drempels worden weggenomen en kennis worden gedeeld zodat andere woningcorporaties, eigenaren en Europese landen dit voorbeeld kunnen volgen. De plaatsing van Houtvezel in de Tasmanblokken is een belangrijke mijlpaal in deze samenwerking.
Foto's: Roos Aldershoff Fotografie & Jan Slijkerman
